Nghe đến “nổ gas”, nhiều người lập tức nghĩ đến chiếc bình đang đặt trong bếp nhà mình. Bình vẫn dùng bình thường, bữa cơm hôm qua vẫn nấu như mọi ngày, vậy liệu có thể bất ngờ xảy ra sự cố?
Điều cần hiểu trước tiên là không phải mọi vụ nổ gas đều bắt đầu từ việc vỏ bình phát nổ. Khí gas thoát ra ngoài, tích tụ rồi gặp nguồn gây cháy có thể gây nổ. Bản thân bình chứa cũng có nguy cơ vỡ nổ nếu bị nung nóng nghiêm trọng. Đây là hai tình huống khác nhau, dù thường được gọi chung là “nổ bình gas”.
Trong khuyến cáo về phòng tránh cháy, nổ khi sử dụng bếp gas, Bộ Công an cảnh báo nổ do gas rò rỉ có thể làm sập nhà, hư hại công trình và đe dọa tính mạng. Vì vậy, việc phòng ngừa không chỉ nằm ở chiếc bình mà còn ở van, dây dẫn, bếp và cách sử dụng hằng ngày.
Bình gas có tự phát nổ không?
Không phải cứ chứa gas là bình sẽ tự phát nổ. Nhưng nói “bình gas 12kg không bao giờ nổ” cũng không đúng. Muốn biết nguy hiểm đến từ đâu, cần phân biệt hai trường hợp dưới đây.
Khí gas rò rỉ rồi gặp nguồn gây cháy
Gas dùng trong gia đình chủ yếu gồm propane và butane. Hơi gas nặng hơn không khí nên khi rò rỉ, có thể tích tụ ở vị trí thấp hoặc nơi kém thông thoáng.
Khi lượng gas này trộn với không khí ở nồng độ thích hợp và gặp nguồn gây cháy, hỗn hợp có thể cháy nổ. Trong tình huống đó, vỏ bình có thể vẫn còn nguyên nhưng lượng gas đã thoát ra ngoài vẫn gây nguy hiểm. Đặc tính này được giải thích trong hướng dẫn an toàn gas của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH.
Bình gas bị nung nóng và vỡ nổ
Bình gas chứa nhiên liệu hóa lỏng dưới áp suất. Nếu bị nung nóng nghiêm trọng trong đám cháy, áp suất bên trong có thể tăng và bình có nguy cơ bị phá vỡ, giải phóng lượng lớn nhiên liệu.
Cơ quan an toàn và sức khỏe nghề nghiệp Canada cảnh báo bình chứa có thể nổ khi bị gia nhiệt. Vì vậy, không nên nghĩ rằng bình lớn, vỏ dày thì có thể chịu lửa trong mọi tình huống.
Những chỗ dễ rò rỉ lại thường ít được để ý
Khi đổi gas, chúng ta dễ chú ý đến chiếc bình mới giao mà quên nhìn lại đoạn dây phía sau bếp. Dây bị nứt, gập, lão hóa hoặc điểm nối không kín đều cần được kiểm tra, xử lý.
Trong hướng dẫn an toàn PCCC khi sử dụng gas, Công an Hải Phòng khuyến cáo thay dây theo hướng dẫn của nhà sản xuất và yêu cầu nhân viên kiểm tra độ kín các mối nối sau mỗi lần lắp, thay bình. Đừng đợi đến khi ngửi thấy mùi gas mới quan tâm đến van và dây dẫn.
Vì sao không nên dùng gas lon đã sang chiết lại?
Gas lon hay bình gas mini, nhỏ gọn nhưng không vì thế mà ít rủi ro. Điều cần tránh là lon gas loại dùng một lần đã bị thu gom, sang chiết và bán lại.
Công an Đồng Nai cảnh báo việc sử dụng bình mini nạp lại, lắp bình không đúng khớp hoặc dùng bếp hư hỏng có thể dẫn đến rò rỉ, cháy nổ. Vỏ lon đã cũ, gỉ hoặc biến dạng càng không nên tiếp tục sử dụng.
Việc nạp loại gas không phù hợp vào lon dùng một lần còn có thể khiến áp suất vượt khả năng chịu đựng của bình. Vì vậy, không tự sang chiết gas từ bình lớn sang bình nhỏ tại nhà, dù trên mạng có video hướng dẫn hay người bán nói rằng đã làm nhiều lần.
Cũng cần phân biệt rõ, bình 12kg được thiết kế để nạp lại không giống lon gas chỉ dùng một lần. Bình được phép nạp lại vẫn phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và được chiết nạp bởi người có chuyên môn, trong điều kiện phù hợp.
Ngay cả khi dùng lon mới, nồi quá lớn che lên khoang chứa bình hoặc đặt bếp cạnh nguồn nhiệt khác vẫn có thể làm bình quá nóng. Hãy dùng đúng loại bình, kích thước nồi và điều kiện sử dụng mà nhà sản xuất hướng dẫn.
Bình không rõ nguồn gốc thì đừng vội nhận
Một bình gas được sơn mới chưa đủ để khẳng định an toàn. Khi mua hoặc đổi gas, hãy chọn cửa hàng có địa chỉ, thông tin liên hệ rõ ràng và bình chính hãng, còn hạn kiểm định. Đây cũng là những lưu ý được Bộ Công an đưa ra cho người sử dụng gas trong gia đình.
Nếu bình thiếu thông tin nhận diện, không rõ thương hiệu hoặc đơn vị chịu trách nhiệm, hãy yêu cầu cửa hàng làm rõ trước khi nhận. Với bình mini, Công an Hải Phòng khuyến cáo sử dụng bình mới, còn tem niêm phong, có xuất xứ rõ ràng; không dùng bình sang chiết lại, gỉ sét hoặc biến dạng.
Giá gas là điều cần cân nhắc, nhưng một khoản tiết kiệm không đáng để đánh đổi bằng việc sử dụng sản phẩm mà mình không biết rõ nguồn gốc.
Ngửi thấy mùi gas trong nhà, đừng bật đèn hay bật quạt
Bật đèn để nhìn rõ hoặc bật quạt cho thoáng là những phản ứng dễ nghĩ đến. Tuy nhiên, khi gas đang rò rỉ, thao tác bật hoặc tắt thiết bị điện có thể tạo tia lửa. Cơ quan Cứu hỏa Hồng Kông khuyến cáo không dùng lửa, công tắc điện hay điện thoại trong khu vực nghi ngờ rò rỉ.
Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cần nhớ:
- Tránh nguồn lửa và tia lửa điện. Không bật bếp, hút thuốc, bật hoặc tắt thiết bị điện hay rút phích cắm.
- Chỉ khóa van khi có thể thao tác an toàn. Không cố tiếp cận nếu phải đi vào khu vực nguy hiểm.
- Mở cửa thông gió tự nhiên nếu làm được an toàn. Không trì hoãn việc rời đi hoặc quay lại nơi nguy hiểm chỉ để mở cửa.
- Đưa mọi người ra nơi an toàn rồi mới gọi hỗ trợ. Không ở lại tìm chỗ rò rỉ khi không chắc có thể xử lý.
Nếu có cháy, mùi gas nồng, tiếng xì mạnh hoặc nghi ngờ rò rỉ nghiêm trọng, gọi ngay 114 từ nơi an toàn. Không sử dụng lại bếp cho đến khi nguyên nhân đã được kiểm tra và xử lý. Bạn có thể đọc thêm hướng dẫn khi phát hiện mùi gas trong nhà của Pacific Petro.
Gas đã bắt lửa, vì sao không nên chỉ tìm cách dập tắt?
Với ngọn lửa do gas rò rỉ, dập tắt lửa khi chưa ngắt được nguồn cấp có thể khiến khí tiếp tục thoát ra và tích tụ. Vì vậy, hết lửa chưa chắc đã hết nguy hiểm. Lưu ý chỉ ngắt nguồn gas khi có thể thực hiện an toàn; ứng phó trực tiếp cần người có kỹ năng phù hợp.
Nếu lửa đang tác động trực tiếp vào bình, không cố kéo, bê hay di chuyển bình. Cần rời khỏi khu vực nguy hiểm và gọi lực lượng chữa cháy hỗ trợ.
Bạn có thể xem thêm bên dưới. Khi xem, cần nhớ rằng tình huống thực tế có thể khác với video. Không cố thao tác nếu chưa có kỹ năng hoặc không bảo đảm an toàn; trẻ em không làm theo.
Xem video hướng dẫn tại đây
Chọn đúng bình gas và giữ thói quen kiểm tra
Trong sinh hoạt hằng ngày, hãy đặt bình thẳng đứng, tránh nguồn nhiệt, có người trông coi khi nấu và khóa van bình sau khi sử dụng theo hướng dẫn. Những việc này cần được duy trì ngay cả khi bếp vẫn hoạt động bình thường.
Với Pacific Gas, Esgas và Gas ACE, khách hàng nên kiểm tra tem chống giả, màng co niêm phong và thực hiện xác thực khi nhận bình. Theo hướng dẫn của Pacific Petro, cần quét mã QR và nhập mã số dưới lớp phủ bạc để kiểm tra sản phẩm chính hãng.
Xác thực chính hãng không thay thế việc kiểm tra van, dây dẫn và các đầu nối. Khi nhận gas qua hệ thống đại lý, hãy dành thời gian để nhân viên kiểm tra sau lắp đặt và hướng dẫn cách sử dụng phù hợp.
Hiểu đúng về nổ gas không phải để thêm sợ chiếc bình trong bếp, mà để biết mình cần chú ý điều gì. Biết rõ nguồn gốc sản phẩm, không dùng gas sang chiết trái phép và xử lý ngay những bất thường sẽ thiết thực hơn suy nghĩ “trước giờ vẫn dùng bình thường”.